Tabletop rollenspelsettingbespreking: Ptolus - Monte Cook's City by the Spire
- Dirk Vandereyken
- 26 nov 2025
- 6 minuten om te lezen
Bijgewerkt op: 7 dec 2025
TABLETOP ROLLENSPELSETTINGBESPREKING:
PTOLUS: MONTE COOK’S CITY BY THE SPIRE
VOOR ROLLENSPELERS DIE OOK GEWICHTEN HEFFEN
Hardcover / 672 blz.
Monte Cook Games
Algemeen: 9
Setting: 9
Personages: 7
Regelsysteem: 7
Lay-out en illustraties: 8
Er zijn in de fantasygeschiedenis enkele ‘campaign settings’ die mij altijd zullen bijblijven – en waar ik altijd enorm van zal houden; sommige daarvan, zoals Middle Earth, Jorune, Glorantha en de Old World, bestrijken hele werelden en het gebeurt niet zo gek vaak dat een stad of specifieke locatie er écht uitspringt als setting, of het moet om een boek als het recent verschenen Moria: Through the Doors of Durin van Free League Publishing gaan, terwijl Altdorf niet alleen een eigen boek heeft gekregen voor Warhammer Fantasy Role-Play, maar ook in élk tijdperk en in élke editie van dat rollenspel terugkeert en verder wordt uitgediept in allerlei avonturen en supplementen.
Klik op de link hierboven om het hele artikel in verrijkt pdf-formaat te downloaden
Wat boeken die zich meer focussen op steden betreft, zullen het groezelige Lankhmar en het enorm levendige Freeport wellicht altijd een speciale plaats in mijn hart behouden binnen het fantasygebeuren, terwijl Vibora Bay en Millennium City hetzelfde doen voor het superheldengenre, Arkham incontournable blijft voor gotische horror, het Seattle van Shadowrun bijna echt aanvoelt, en Night City dé cyberpunkklassieker blijft… en dan is er dus ook Ptolus, een van de meest uitgebreid beschreven stedelijke rollenspelsettings ooit. Niet verwonderlijk, trouwens, want de stad was oorspronkelijk een centrale plaats in Praemel, de wereld die ontwerper Monte Cook had bedacht voor zijn eigen Advanced Dungeons & Dragons 2nd Edition-spelsessies.
Monte zou Ptolus later uitdiepen om te gebruiken voor de playtests van Dungeons & Dragons 3rd Edition. Daarvoor bracht hij wekelijks twee verschillende spelersgroepen samen die grotendeels bestonden uit het personeel van wat later Wizards of the Coast zou worden – en anno 2025 vinden we enkele van die grote namen terug bij Monte Cook Games.
Hoewel Greyhawk – een creatie van oorspronkelijke D&D-bedenker Gary Gygax – de officiële standaardsetting was voor zowel D&D 3E als D&D 3.5, was het ook bij het verschijnen van Ptolus als aparte wereld in 2006 meteen duidelijk dat ook die bedoeld was om alle stereotiepe elementen van Dungeons & Dragons in één enkele plaats bij elkaar te krijgen. Dat ook deze recentere heruitgave, Ptolus: Monte Cook’s City by the Spire, zoveel dingen bevat die je zou kunnen zien als ‘generische’ fantasy voor D&D, is dus geen toeval, want op die manier konden die allemaal gemakkelijk de revue passeren bij het testspelen… maar wat maakt dit boek dan zo iconisch? Wel, de hoofdreden ligt eigenlijk niet zozeer in de originaliteit van de wereld, maar wel in de dikte van het boek, dat een erg lijvige 672 pagina’s kent.
Het verhaal
Zoals we reeds aanstipten, bevindt Ptolus zich op Praemel, waar het machtige Empire of Tarsis al langer dan zevenhonderd jaar de toonaangevende wereldmacht is. Het rijk is echter in verval: drie verschillende keizers maken allemaal aanspraak op de troon, hele delen zijn aan het afbreken, de ijzige vlakten in het noorden, en heel wat kennis is de laatste eeuwen verloren gegaan, terwijl sommige beschavingen zelf bijna volledig zijn vergeten. De huidige politieke spanningen, fanatieke religieuze groeperingen en magische anomalieën zorgen ervoor dat Praemel een echt kruitvat is geworden.
Ptolus zelf ligt aan de voet van een oeroud bouwsel van zwarte steen dat tot in de wolken rijkt: de Spire – een enorme naald die maar niet lijkt af te brokkelen en aan alle magie weet te weerstaan. Niemand weet wie de gigantische toren heeft gebouwd, maar ze is overduidelijk een brandpunt van magie en kosmische krachten. Misschien is het wel daarom dat Ghul, een tiran die zichzelf ook de ‘Skull-King’ liet noemen en die beweerde afkomstig te zijn van een god, millennia na het ontstaan van de Spire niet alleen besliste om een duister fort bovenop de toren te bouwen, maar er ook enorme legers vol ondoden in te huisvesten en een netwerk van labyrinten en kerkers aan te laten leggen.
Uiteindelijk werd Ghul verslagen door een coalitie van mensen, Dwarfs, Elves en goddelijke kampioenen, maar ook na zijn nederlaag bleven de ruïnes en tunnels onder de stad vergeven van monsters en gevaarlijke chaosmagie.
Het duurde tot de uitbreiding van het Tarsis Empire voor mensen zich opnieuw in de regio begonnen te vestigen, maar al snel groeide dat kleine fort uit tot een enorme kuststad, met de Spire als onmiskenbaar navigatiepunt. Dat de schatten en geheimen die er ondergronds te vinden zijn heel wat ‘delvers’ begon aan te trekken en dat Ptolus een uitstekende plaats is om magie te komen bestuderen, zorgde voor een ongekende expansie, en nu de stadstaten van het Tarsis Empire elkaar aan het beconcurreren zijn, blijft de stad een unieke aantrekkingskracht uitoefenen.
Bespreking
Er zijn twee versies van Ptolus: eentje voor D&D 5E en eentje voor het meer narratieve, abstractere, maar veelzijdigere Cypher System van Monte Cook Games zelf. Het aantal pagina’s is echter identiek en de lay-out ook; alleen de pagina’s waar relevante spelstatistieken op te vinden zijn, kennen een lichtjes andere opbouw.
Spelstatistieken komen trouwens helemaal niet op de eerste (of zelfs de tweede) plaats in dit enorme boek; het staat vooral bol van beschrijvingen. Het eerste gedeelte – het Ptolus Player’s Handbook – is ook apart te verkrijgen, zodat spelers het soort informatie dat hun personages wellicht wel zullen hebben aan de vingertoppen hebben.
Daarna wordt er verder ingegaan op allerlei achtergrondaspecten (zoals de wereld, de rassen, de cosmologie en religies, de geschiedenis en de vele verschillende organisaties), gevolgd door een hoofdstuk waarin de verschillende wijken van de stad worden beschreven (maar liefst 248 pagina’s over onder andere de dokken, het gildedistrict en meer), eentje over wat er onder de stad te vinden is (zoals de Undercity, de riolen, de grotten en Dwarvenhearth), een rond wat je boven de stad kunt aantreffen (waaronder natuurlijk fort Jabel Shammar), eentje over het dagelijks leven in Ptolus, en tenslotte eentje vol campagneadvies (inclusief twee volledige avonturen, monsters, magie en opties voor Characters). Het is vooral dat laatste hoofdstuk waarin veel specifieke spelstatistieken te vinden zijn.
Ptolus is zonder enige twijfel een van de rijkste fantasysteden die ooit voor een tabletoprollenspel gemaakt zijn. Ondanks de aanwezigheid van de massieve, spookachtige Spire en de invloed die het bouwsel uitoefent, heeft elk district zijn eigen geschiedenis, politieke intriges, (al dan niet duistere) geheimen en drama’s. Spelleiders zullen ongetwijfeld heel wat inspiratie kunnen halen uit de om monopolie strijdende handelshuizen, evangeliserende priesters, op chaosenergie terende magiërs, schattenjagende ‘delvers’ en samenzweerderige edellieden.
Alles leest een beetje alsof Monte Cook tijdens het spelleiden voortdurend notities maakte en die samenvoegde met zijn voorbereidende schrijfsels om een (binnen de fantasycontext) erg geloofwaardige stad te creëren waar de vele geruchten, roddels en obscure weetjes die er worden rondverteld, gewoon steek houden.
Bijna elke pagina bevat extra informatie in de marges – visuele rustpunten die héél erg handig van pas komen, met veel persoonlijke achtergrondinformatie van Monte Cook zelf – en alles is erg logisch georganiseerd. De lay-out is wel meer functioneel dan mooi of modern: Ptolus werd immers al bijna twintig jaar geleden in zijn oorspronkelijke versie uitgegeven – en de illustraties zijn vaak meer informatief dan evocatief, terwijl ook het gebruikte lettertype weinig tot de verbeelding spreekt.
Een van de knapste aspecten van Ptolus: Monte Cook’s City by the Spire is zonder enige twijfel dat de stadsgedeeltes erg gedetailleerde plattegronden hebben gekregen waarin letterlijk élke straat ook benoemd wordt: een titanenwerk. Wat ook enorm veel meerwaarde creëert, is de grote bijgevoegde enveloppe vol ‘handouts’, documenten, brieven, spelersinformatie, kaarten, materiaal voor de spelleider en andere hulpmiddelen.
Conclusie
Van de overvloedig aanwezige rassen, de ene grote kerk, tientallen kleinere godsdiensten, ondergrondse catacomben en herbergen: Ptolus biedt stereotiepe fantasy, maar doet dat met zoveel diepgang, nuance en structuur dat dit boek terecht tot een van de beste stedelijke rollenspelsettings ooit mag gerekend worden. Alles in één ruk uitlezen is ook niet nodig: spelleiders kunnen de pagina’s waar de relevante stadsgedeeltes in beschreven staan gewoon opzoeken. Als bronmateriaal mag dit in ieder geval wel tellen. Een indrukwekkende tour de force die zeker een plaats heeft in jouw collectie.
Meer info: www.montecookgames.com/welcome-to-ptolus
Tekst: Dirk Vandereyken
Opmerkingen